خانه » مقالات » آتش نشانی » آموزش » مبانی سیستم های کشف و اعلام حریق

مبانی سیستم های کشف و اعلام حریق

نگارنده:

|

Share

|

(1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars)

تاریخ نگارش:

تاریخ آخرین تغییرات:

مبانی سیستم های کشف و اعلام حریق

متن مقاله

 از یکی از مهم ترین مباحث در حفاظت از حریق، مبانی سیستم های کشف و اعلام حریق است، به نحوی که در ساختمان های بلند مرتبه، چنانچه در ابتدا حریق اعلان شود اولاً با کشف دقیق محل حریق می توان از خسارات جانی قبل از مرحله ی تشدید جلوگیری کرد خروج ساکنین از ساختمان و ثانیاً با خبر به مأموران آتش نشانی حتی در موارد خاص اطفا توسط ساکنین در لحظات اولیه می توان هرچه زودتر از گسترش حریق جلوگیری و خسارات مالی آن را کاهش داد.

مبانی سیستم های کشف و اعلام حریق ،همچنین این سیستم با قابلیت فعال سازی سیستم های اطفا حریق به ویژه سیستم اطفا حریق سیلابی و پیش عملگر و سامانه کنترل دود شامل سیستم فشار مثبت پلکان، حالت حریق سامانه تهویه پارکینگ و غیره اهمیت بسیار ویژه ای پیدا می کند.

 

۱- استانداردهای معتبر خارجی و همچنین داخلی در سیستم های کشف و اعلام حریق

۱- استانداردهای انگلیسی ۵۸۳۹ BS و ۵۴ BS/EN

۲- استاندارد آمریکایی ۷۲ NFPA

۳- ضوابط ملاک عمل سیستم های کشف و اعلام حریق آتش نشانی تهران

۴- نشریه ۶۲۲ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور

مبانی سیستم های کشف و اعلام حریق ،در این مقاله عمدتاً مباحث بر مبنای موارد BS برخلاف مباحث اطفا حریق و کنترل دود که عمدتاً طبق مراجع آمریکایی است ارائه و موارد مرتبط با NFPA قبل از بیان آن متذکر می شود. شایان ذکر است طبق ضوابط آتش نشانی استان تهران، کلیه تصرف های مسکونی با ارتفاع ۵ طبقه و بیشتر روی زمین می بایست به سیستم کشف و اعلام حریق خودکار و دستی مجهز شوند برای تصرفات خاص بدون محدودیت تعداد طبقات و همچنین جهت انتخاب نوع سیستم برای آن تصرف، به ضوابط محلی هر استان مراجعه شود.

 

۲- انواع سیستم های اعلام حریق

۱-۲- سیستم های اعلام حریق متعارف (Conventional)

در این سیستم های معمولی عموماً با استفاده از دو رشته سیم در صورتنیاز به LED سه رشته سیم به صورت شاخه ای طراحی می شوند.

 

۲-۲- سیستم های اعلام حریق آدرس پذیر (Addressable)

در این سیستم ها دتکتورها و شستی ها آدرس داشته و با استفاده از یک رشته سیم در هر لوپ به صورت حلقوی (Loop) طراحی می شوند.

 

۳-۲- سیستم های اعلام حریق بیسیم (Wireless)

در این سیستم ها همان گونه که از نامش مشخص است، در المان های مطروحه دتکتورها، آژیرها و غیره از رشته سیم استفاده نشده و به صورت بیسیم عمل می شود.

 

۴-۲- سیستم های اعلام حریق چندمرحله ای

در این سیستم های آدرس پذیر، ابتدا به جهت تایید پرسنل مربوط ابتدا به این واحدها اعلان می شود و پس از حدود ۱۵ ثانیه اعلان سراسری صورت می گیرد. این سیستم عمدتاً برای بیمارستان ها، رستوران ها و غیره مورد استفاده قرار می گیرد.

 

سیستم های اعلام حریق را می توان به المان های مختلف زیر تقسیم بندی کرد:

۱- مرکز کنترل اعلام حریق (Fire Alarm Panel یا FAP)

کلیه کابل های اجزای دیگر به این پنل مرکزی که به آن کنترل پنل حریق FPC نیز می گویند متصل کلیه سیم ها مجهز به سرسیم و به نحوی تمامی المان های اعلام را در زون های مختلف نشان می دهد. این مهم شامل کلیدهای متعدد بوده و انواع مختلفی از آن وجود دارد. زمانی که چراغ زرد پنل روشنشود Fault خطایی در سیستم نشان می دهد و زمانی که چراغ قرمز روشنشود Fire بخش یا زون محل آتش سوزی را نشان می دهد.

جهت قطع آلارم ناشی از خطای دستگاه آژیر خود پنل نیز می بایست ابتدا پنل از حالت اتومات به حالت دستی Manual تبدیل شده و سپس کلید قطع بیزر و عیب یابی انجام پذیرد. تغذیه دستگاه با برق ۲۲۰ ولت AC بوده که به برق ۲۴ ولت DC تبدیل می شود. در این پنل ها دو باتری ۱۲ ولت به عنوان برق ذخیره وجود داشته که در صورت قطع برق، به مدت ۲۴ ساعت توانایی این را دارد که سیستم را اداره کند.

در سیستم اعلام حریق متعارف، در انتهای هر زون که از کنترل پنل خارج می شود، در انتهای مدار آن زون مقاومتی End Of Line وصلمی شود و جهت یافتن خطوط از اهم متر استفاده می شود. کنترل پنل می بایست در جایی نصب شود که در معرض دید عموم یا نگهبان باشد.

 

۲- رشته سیم (Cable)

به غیر سیستم های اعلام حریق وایرلس بی سیم عمدتاً از دو رشته ی ۲ در ۱.۵ در اتصال با LED سه سیم استفاده می شود و کابل ها می بایست حداقل ۲ ساعت در مقابل حریق در دمای معین بدون آسیب دیدگی کار کنند و حداقل سطح مقطع ۱ میلی متر مربع داشته باشد. این سیم ها در فضای باز معمولاً از درون لوله های فولادی عبور داده می شوند.

 

۳- دتکتورهای دودی (Smoke Detector)

کاشف های دودی به انواع خطی پرتویی و نقطه ای تقسیم بندی شده و عمدتاً برای سقف های بلند در مقایسه با دتکتور گرمایی استفاده می شوند تا حداکثر ارتفاع ۱۱ متر برای نقطه ای و ۲۵ متر برای پرتویی. لازم به ذکر است در محیط های مثل آشپزخانه و پارکینگ که به علل مختلف دود بیشتر از نواحی دیگر است، به جای دتکتور دود از دتکتور حرارتی گرمایی استفاده می شود.

مبانی سیستم های کشف و اعلام حریق ،یکی از انواع دتکتور نقطه ای شامل دتکتور یونیزاسیون (Ionization) است. این دتکتور دارای دو پلیت مثبت و منفی با محرک رادیو اکتیو استکه با پرتو آلفا یون های مثبت و منفی ایجاد و با تغییر در شدت جریان الکتریکی از nA 16 به Na 10  حریق را کشف می کند.ن وع دیگر دتکتور نقطه ای، دتکتور اپتیکال نوری است که برای دودهای مرئی
با اندازه های بزر گتر استفاده و نسبت به کند سوزی های اولیه حساس هستند. این دتکتور شامل فتوسل و دو نوع جذب نور (Obstruction) که نور مستقیماً تابیده و تفرق نور ( Scattering ) که نور به صورت غیر مستقیم و با انحنا تابیده به صورت زاویه ای به علت مانعی در وسط  آنها و حساس ترند.

دتکتور دودی مکشی (Aspirating) یا نمونه گیر عمدتاً در کانال برگشت هواساز استفاده می شود و طبق NFPA72 ، حداقل زمان انتقال از دورترین نقطه به کاشف ۱۲۰ S است.

 

۴- دتکتور پرتویی (Beam Detector)

دتکتور دودی یا لیزری از المان های سیستم اعلام حریق با استفاده از فیبر نوری، برای سقف های بلندتر مانند سوله ها استفاده می شود و سطح پوشش آن حداکثر ۱۵۰۰ مترمربع است و می بایست فاصله ی هیچ نقطه ای از خط پرتو بیشتر از ۷.۵ متر نباشد.

 

۵- دتکتور حرارتی (Heat Detector)

این کاشف ها عمدتاً برای ارتفاع سقف های کم حداکثر ۸ متر و مناطق پر دود مانند آشپزخانه و حتی پارکینگ استفاده می شوند. این دتکتورها نیز شامل موارد نقطه ای و خطی می شوند.

یکی از انواع دتکتورهای نقطه ای، دتکتور دما ثابت (Fixtemperature) است که دو پلیت فلز به هم چسبیده مقعر، با عملکرد ترموستات مانند در اثر حرارت در ۶۰ درجه سلسیوس، محدب شده و با تغییر در شدت جریان الکتریکی موجب کشف حریق می شوند. دتکتور حرارتی دیگر، دتکتور حرارتی افزایشی (Rate of rise) است که در افزایش دمای حدود ۹ درجه سلسیوس بر دقیقه، حریق را کشف می کند.

ساختارهای مختلفی برای این دتکتور وجود دارد شامل پلانجر،دیافراگم، پیچ و غیره( ولی یکی از ساده ترین ساختارها استفاده از دومقاومت که یکی بیشتر از دیگری و طبق قوانین مقاومت ها و قانون اهم باتغییر شدت جریان مربوط، حریق را کشف می کنند. دتکتورهای گرمایی خطی (Heat Linear Detector) عمدتاً در کاربردهای صنعتی و مکان های دشوار عبور انسان استفاده شده که به صورت دو رشته سیم در کنار یکدیگر کشیده شده و در هنگام حریق در اثر ذوب شدن عایق سیم ها، اتصالی ایجاده شده و حریق اعلام می شود شایان ذکر است با توجه به مطالب مطروحه، این دتکتورها تقریباً یکبار مصرف هستند.

در استاندارد NFPA72 ، برای دتکتورهای حرارتی شامل طبقه بندی رنگی، محدوده دمایی عملکرد، حداکثر سرعت هوا m/s 1.5 و رطوبت نسبی RH حداکثر ۹۸ درصد مطالبی ارائه شده است که همان گونه که ذکر شد این مقاله طبق موارد انگلیسی است.

 

۶- دتکتور شعله (Flame Detector)

همان گونه که از نامش مشخص است این کاشف در سیستم های اعلام حریق:

  • با توجه به شعله با گرفتن امواج الکترو مغناطیس حریق را کشف و اعلام می کند.
  • گرفتن امواج مغناطیسی فرابنفش، مادون قرمز یا به صورت ترکیبی
  • برای سقف هایی بلند می تواند انتخاب بسیار مناسبی باشد.

 

۷- دتکتور گازی (Gas Detector)

  • شامل حسگر الکتروشیمیایی است.
  • مقدار گازهای مختلف H2S ،O2 و غیره را شناسایی می کند.
  • عمدتاً در معادن به صورت پرتابل تک یا چند گاره استفاده می شود.
  • همچنین استفاده در سیستم های کنترل دود حفاظت از حریق پارکینگ
  • توانایی شناسایی مقدار منوکسید کربن بیش از حدمجاز در پارکینگ
  • می تواند در حداکثر PPM 50 در نیم ساعت جت فن های محوری پارکینگ را فعال و آلاینده یا دود را خارج کند.

 

۸- دتکتورهای ترکیبی (Combined)

این نوع دتکتور در سیستم های اعلام حریق ترکیبی از دتکتورهای مختلف مثلاً دودی و حرارتی است.

 

۹- دتکتور موضعی (Stand Alone Detector)

این کاشف شامل باتری و منبع تغذیه خودش است که می تواند مستقلاً آلارم دهد.

 

۱۰- شستی (Manual Box)

  • وسیله دستی اعلام حریق است.
  • چنانچه هنگام حریق دتکتوری عمل نکند، متصرفین می توانند با فشار دادن شستی حریق را اعلان کنند.
  • حداکثر ارتفاع آن از کف تمام شده ۱.۴ متر در آمریکا ۱.۳۷ متر وحداقل ۱.۱ متر است.
  • از کلید برق که عمدتاً ۱.۲ متر است، بالاتر باشد.
  • مثلاً یک فرد نابینا در هنگام وقوع حریق بتواند با لمس آن، شستی را که بالاتر است فعال کند.
  • در هر طبقه می بایست حداقل یک شستی به صورت روکار یا نیمه روکار بوده
  • این شستی باید حداقل ۱.۵ سانتی متر از دیوار با رنگی متفاوت عمدتاً قرمز بیرون زده باشد.
  • حداکثر ۳ ثانیه پس از فشار دادن شستی می بایست آژیرها فعال شوند.
  • فاصله بین شستی ها می بایست حداکثر ۳۰ متر باشد.
  • مسیر پیمایش از دورترین نقطه زون تا شستی برای کم خطر و میان خطر ۴۵ متر و در پرخطر ۳۰ متر باشد.

 

۱۱-  هشداردهنده سمعی (آژیر)

  • این المان در سامانه ی اعلام حریق به صورت الکتریکی است.
  • این المان با زنگ مکانیکی هیدرولیکی در بحث اطفای حریق متفاوت است.
  • مقدار شدت صدا در محیط معمولی ۶۵ دسی بل و در اتاق خواب ۷۵دسی بل
  • در حالت کلی ۵ تا ۱۰ دسی بل بیشتر از صدای محیط و حداکثر ۱۲۰ دسی بل است.
  • حداقل فرکانس صدا ۵۰ هرتز
  • حتماً در دو مدار باشد که اگر یکی از آنها از کار افتاد، مابقی کار کنند.
  • زون بندی آن جداگانه از شستی و دتکتور به پنل مرکزی متصل شود.

۱۲- هشدار دهنده بصری (ریموت اندیکاتور)

  • LED این المان در مجاورت یا بالای درب ورود نصب می شود
  • نشان دهنده فعال بودن دتکتور آن اتاق است.
  • دو رشته سیم دتکتور هر اتاق با یک رشته به آن وصل می شوند.
  • حداکثر مسیر پیمایش از ابتدای زون تا ال الی دی، ۶۰ متر است.

توجه: کارشناسان و مشاورین شرکت فنی و مهندسی #آبادگستر_تاسیسات_ایرانیان (مشاور، طراح، ناظر و مجری مورد تایید سازمان آتش نشانی) با شماره تماس ۹۱۳۰۵۰۶۸ – ۰۲۱ داخلی ۱۰۵ یا ۱۲۵ همواره آماده پاسخگوئی به سوالات شما همراهان گرامی می‌باشند.

جهت کسب اطلاعات بیشتر درباره ما و آگاهی از محصولات ، پروژه ها ، دانلودها ، اخبار و رویدادها و مقالات مرتبط با حوزه ایمنی و آتش نشانی ، سایت شرکت آبادگستر تاسیسات ایرانیان را به دوستان خود معرفی فرمائید. همچنین جهت ارتباط با کارشناسان این شرکت از صفحه تماس با ما استفاده فرمائید.

شایان ذکر است شما می‌توانید با ارائه نظرات سازنده خود در بخش نظرات و یا از طریق ارسال به آدرس پست الکترونیکی info@atapars.com ما را در جهت ارتقاء سطح علمی مطالب منتشر شده یاری فرمائید. استفاده از این مطلب با ذکر نام شرکت فنی و مهندسی #آبادگستر_تاسیسات_ایرانیان و یا آدرس سایت www.atapars.com بلامانع می‌باشد.

فهرست