توصیه هایی برای مواجهه ایمن با آتش سوزی خودرو

۱ – آتش سوزی خودرو

آتش سوزی خودرو معمولاً مسئله‌ای نیست که به دفعات برایتان اتفاق بیفتد و ذهن تان را درگیر خود کند. اما با تنها یکبار اتفاق اقتادن می‌تواند صدمات جبران ناپذیر مالی و جانی به بار آورد. طبق گزارش انجمن ملی پیشگیری از آتش‌سوزی (NFPA)  در سال ۲۰۱۶ حدود ۱۷۳، ۰۰۰ آتش سوزی خودرو در بزرگراه‌های آمریکا، به تنهائی منجر به مرگ ۲۸۰ نفر و بیش از ۱۰۰۰ صدمه شده است

به ندرت فقط یک عامل تنها، برای آتش سوزی خودرو وجود دارد. حتی هنگامی که یک کارشناس بررسی حریق رد حادثه را تا نقطه شروع می‌گیرد، در بسیاری از مواقع ترکیب چند عامل باعث بروز آتش سوزی خودرو می‌شود. دلایل انسانی، مشکلات مکانیکی و دلایل شیمیائی، همه این‌ها دست به دست همدیگر می‌دهند تا یک وضعیت فوق العاده را خلق کنند.

به بیان دیگر وقتی یک خودرو آتش می‌گیرد، هر عامل دیگری می‌تواند شرایط را پیچید ه تر نماید. اگرچه دانستن اینکه این عوامل کدام هستند، کمک بزرگی به راننده می‌کند، اما تضمینی برای اینکه اتفاقی نیفتد، نیستند. در این میان مهمترین نکته‌ای که باید بدانید این است که وقتی خودروئی آتش می‌گیرد، مهم نیست چه چیزی باعث آن شده است، مهم این است که به سرعت هرچه تمام تر از آن خارج و از محل دور شوید.

 

۲ – ایراد در سیستم الکتریکی

ایراد در سیستم برقی دومین عامل آتش سوزی خودرو می‌باشد. باتری خودروها مشکل ساز هستند، نه فقط باتری خودروهای برقی یا هیبریدی، بلکه باتری خودروهای معمولی نیز مستعد ایجاد مشکلات فراوانی می‌باشند. سیکل شارژ شدن باتری باعث تجمع گاز انفجاری هیدروژن در محفظه موتور می‌شود و جریان الکتریکی که باتری تولید می‌کند از طریق اتصال شل یا معیوب باعث ایجاد جرقه می‌شود که منجر به شعله ور شدن آب باتری سرریز شده یا گاز جمع می‌شود. خطر سیستم الکتریکی محدود به محفظه موتور نمی‌شود. سیم‌کشی خودرو در سرتاسر آن گسترش یافته، داخل درب‌ها، زیر کفپوش، داخل صندلی‌های برقی و گرم شونده، فقط نام چند جا را بردیم که بدانید یک سیم‌کشی پوسیده چقدر می‌تواند ویرانگر باشد. که ایراد در سیستم الکتریکی همواره یکی از مهمترین عامل در آتش سوزی خودرو می‌باشد.

 

۳ – نشت در سیستم سوخت

نشت در سیستم سوخت‌رسانی خودرو، شایعترین دلیل آتش سوزی خودرو است. همان گونه که می‌دانید، چندین عامل پیچیده می‌توانند باعث نشت سوخت شوند، اما این‌ها بسیار پیچیده هستند و نشت سوخت می‌تواند خودبه خود و با حداقل هشدار باشد. نشت سیستم سوخت واقعاً خطرناک است. اکثر مایعات مورد مصرف در خودرو، سمی، خورنده و اشتعال زا هستند، اما بنزین در بین آن‌ها بدترین است. بنزین در دمای ۷ درجه سانتی گراد به بالا با یک جرقه آتش می‌گیرد و در دمای ۲۵۷ درجه سانتی گراد خودبه خود مشتعل می‌شود.

بهترین راه برای کاهش شانس آتش سوزی خودرو بویژه در سیستم سوخت، مطمئن بودن از تعمیر و نگهداری به موقع خودرو است. لذا اگر بوی بنزین داخل یا اطراف ماشین احساس شد، می‌بایست سریعاً نسبت به رفع عیب و حل مشکل اقدام کرد. در مورد اطفای حریق نسبت به محل حریق اقدامات مختلفی را باید انجام داد و همچنین باید از کپسول‌های آتش نشانی به تعداد و مقدار مورد نیاز استفاده کرد. مثلاً اگر آتش‌سوزی در قسمت انتهای خودرو باشد و از باک نشت کرده باشد، در لحظات اولیه بهترین وسیله کپسول پودر، متناسب با وسعت حریق است.

اگر آتش‌سوزی در اتاق سرنشینان باشد و ناشی از انداختن فرضی جسمی مانند سیگار بر روی صندلی خودرو شروع شده باشد، به خاطر درون سوز بودن اجسام جامد، بهترین شیوه اطفائی، خنک کردن با آب است. اگر آتش‌سوزی بدلیل اتصال تجهیزات الکتریکی خودرو باشد، بهترین اقدام قطع برق باتری‌ها و استفاده از کپسول CO2 است. درنهایت اگر آتش‌سوزی در قسمت جلوی درب موتور ماشین ایجاد شده باشد، بهترین وسیله، استفاده از کپسول پودر و گاز است.

 

۴ – برای آتش‌نشانان

آتش سوزی خودرو از معمول‌ترین انواع آتش‌سوزی‌ها می‌باشد. اتومبیل‌های مدرن حاوی صدها كیلو مواد پلاستیكی می‌باشند كه هنگام سوختن از خود دود یا گاز سمی متصاعد می‌کنند لذا همین یك دلیل برای استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و دستگاه تنفسی هنگام اطفاء حریق یك وسیله نقلیه كفایت خواهد كرد. همیشه می‌بایست یك دستگاه خاموش‌کننده دستی مناسب برای اطفاء حریق خودرو و یا جلوگیری از انفجار و اشتعال ناگهانی در لحظات اولیه در دسترس باشد. برخی از وسایل نقلیه جدید دوگانه سوز بوده و در قسمت صندوق عقب مخزن حاوی گاز (CNG – LPG) وجود دارد.

قابل توجه است هنگامی كه این مخازن در معرض حرارت شدید قرار بگیرند، احتمال انفجار وجود داشته و درصورتی که مکانیسم عملکردی فیوز حرارتی و یا ضرب‌های نتوانند گاز داخل سیلندر را بسرعت خارج کنند، با منفجرشدن مخزن گاز، تركش‌های برند‌های با سرعت و حرارت زیاد به اطراف پرتاب خواهد شد. چنانچه مالك یا راننده خودرو در موقعیت حضور داشته باشد، می‌بایست از او درباره هرگونه احتمال خطری كه ممكن است در وسیله نقلیه وجود داشته باشد، مثل كپسول گاز پیک نیکی، قوطی‌های اسپری رنگ یا هرگونه مواد خطرناك دیگر، اطلاعات كسب شود. در صورتیکه راننده یا سرنشین در محل حاضر نبوده و از ایمن بودن اتومبیل مطمئن نباشید، می‌بایست با احتیاط بیشتر و رعایت نكات ایمنی جهت اطفاء حریق خودرو اقدام نموده و به اتومبیل نزدیك شوید.

از آنجائی که آتش سوزی خودرو قسمت‌های مختلفی را شامل می‌شود، لذا باید برای مواجهه با هر قسمت، آشنائی و اطلاع كافی از جوانب آن داشته باشیم. به همین منظور قسمت‌هائی كه وقوع و پیشرفت آتش‌سوزی در آن‌ها محتمل تر و خطرناكتر است، می‌بایست موردتوجه ویژه قرار گیرد. قسمت بالا و پشت به باد، در یك زاویه ۴۵ درجه به آتش نزدیك شوید و با استفاده از خاموش کننده‌های پرتابل، آب را به قسمت جلو ماشین بپاشید. این تكنیك كمك فنرها و پیستون‌های آن را سردمی کند به یاد داشته باشید در اثر انفجار یك كپسول، ترکش‌های بُرنده آن می‌تواند تا ۶ متر پرتاب گردد كه برای ایجاد جراحت سنگین، شکستن استخوان‌ها، سوختگی شدید و حتی مرگ امدادگران، این میزان نیرو و بُرد كافی است.

چنانچه سیلندر منفجر شود، سپر جلوی اتومبیل حداقل تا ۱ متر پرتاب می‌شود. پیستون‌های كوچك مورداستفاده در صندوق عقب و كپسول‌های داخل موتور اتومبیل، خطرات بالقوه‌ای در این مواقع محسوب می‌شوند. در داخل موتور سیلندرهای پلمپ شده‌ای وجود دارد كه می‌توانند منفجرشده و میله قالب مانندی را از طریق جلو و عقب اتومبیل پرتاب كنند، سایر امدادگران نیز باید خودرو را از حركت كردن و غلتیدن بازداشته و داخل اتومبیل را از وجود سرنشین كنترل نموده و سرنشینان را خارج نمایند.

حتماً پشت به باد به آتش داخل كاپوت یا موتور اتومبیل نزدیك شوید. البته خطری که می‌تواند آتش‌نشان را در موقع اطفا حریق خودرو تهدید کند، مخصوصاً در قسمت موتور، ناقص سوز بودن حریق است که شاید به محض بالا زدن درب موتور و با رسیدن اکسیژن شعله ور بشود. باید درب طرف راننده را بازکرده و دسته درب موتور را بكشند، چنانچه سیم درب موتور ذوب نشده باشد، این كار می‌تواند مفید باشد.

در هر حال قبل از انجام آن مطمئن شود كه كمك فنرها سرد شده باشند. وقتی که اتومبیل سرد شد و آتش فروكش كرد، سعی كنید درب موتور را باز كنید. اگر سیم درب موتور عمل كرد با یك دست دارای دستكش می‌توان ضامن دوم كه معمولاً در قسمت وسطی جلوی درب موتور قرار دارد را آزاد نمود. اگر سیم درب موتور ذوب شده باشد، با یك میله اهرم شكل می‌توان با وارد ساختن نیرو به گوشه گلگیر جلوئی یا بریدن سیم درب موتور و فشار آن به سمت بالا و یا با گرفتن كابل درب موتور توسط یك انبر، درب موتور را باز نمود. وقتی درب موتور بالا آمد و آتش خاموش گشت، مراقب پاشش اسید باتری باشید تا به روی شما نپاشد.

زیرا معمولاً پوشش پلاستیكی باتری طی آتش‌سوزی ذوب شده و اسید را به اطراف می‌پاشد. احتیاط در مورد مایعات نشت كرده بر روی زمین بسیار مهم است. چون ممكن مشتعل شده و آتش را به اطراف وسیله نقلیه پخش نماید. بعلاوه این مایعات می‌توانند وارد آب راه‌ها یا زهكش‌ها شده و آلودگی‌های زیست محیطی ایجاد نمایند. بعد از اینکه بدنه اصلی آتش خاموش شد، جستجو در خودرو حائز اهمیت است.

تمامی نقاط کندسوز خودرو باید تا لکه‌گیری شوند از اطفاء كامل حریق و گسترش نیافتن آن به سایر مواد قابل اشتعال داخل وسیله نقلیه اطمینان حاصل گردد. دیگر محل‌های مخفی نیز باید برای جلوگیری از گسترش آتش، كنترل شود. هنگام اطفاء حریق در محل مسافرین) كابین خودرو نیز باید پشت به باد اقدام نمود.

برای این كار با استفاده از نازل در فاصله حدود ۴ الی ۷ متری اتومبیل مستقر شوید، سپس سرنازل را در حالت جت قرار داده و عمل اطفاء را آغاز كنید. برای اطفاء باید از روش جاروب كردن آتش با حركت دادن سرنازل، برای مهار آن استفاده نمائید. همان طور كه آتش در حال اطفاء فروكش كردن می‌باشد، سرنازل را به حالت مه پاش در آورده و به سمت اتومبیل نزدیك شوید تا از اطفاء كامل آتش مطمئن گردید. كابین خودرو و پیرامون را کاملاً مورد بازدید قرار دهید. بخصوص زیر خودرو را تا از عدم نشت هرگونه مایع قابل اشتعال مطمئن شوید.

اگر مایع اشتعال در حال سوختن مشاهده شد، فوراً سرنازل را به طرف آن گرفته و حریق را اطفاء نمائید. درصورت استفاده از سیستم، كف مکانیزه عمل ممانعت از رسیدن اكسیژن به حریق و نیز خنك كردن، می‌تواند برای خاموش كردن مایعات مشتعل موثر واقع گردد و مانع تبخیر آن‌ها جهت جلوگیری از اشتعال مجدد گردد.

مانع از برخاستن بخارات قابل اشتعال بعد از اینکه تمامی آتش‌های قابل مشاهده خاموش گشت، اجازه دهید تا قبل از شروع جستجو، بخار و دود خارج شود، این عمل میزان دید را برای عملیات بازدید افزایش داده و ضریب ایمنی را بالا می‌برد. به خاطر داشته باشید كه طی عملیات جستجوی داخل اتومبیل سوخته، كیسه هوا (Air Bag) می‌تواند بدون هشدار عمل كند. به همین منظور هرگز نباید هیچ قسمتی از بدن در مسیر كیسه هوا قرار گیرد.

 

۵ – آتش در صندوق عقب

برای بازكردن در صندوق عقب یك اتومبیل مشتعل می‌توان از یك میله نوك تیز اهرم، پیچ گوشتی یا ابزار مخصوص برای چرخاندن قفل در جهت حركت عقربه ساعت استفاده كرد. به دلیل امكان آتش‌سوزی احتمالی می‌بایست یك سرلوله آماده بكار هنگام بازشدن در صندوق آماده باشد. به آتش قسمت عقب خودروهای سبك و سنگین حمل بار اتاق بار باید با احتیاط بسیار نزدیك شد، زیرا این دسته خودروها غالباً برای حمل انواع كالاها مورد استفاده قرارگرفته و می‌توانند حاوی انواع مواد شیمیائی، ضایعات پزشكی، مواد آزمایشگاهی، مواد رادیواكتیو و سایر كالاهای خطرناك و حتی حمل سوخت باشند. همیشه متوجه علائم سوخت یك وسیله نقلیه در حال سوختن باشید، چون ممكن است از سوخت دیگری، مثل گاز طبیعی فشرده CNG یا گاز مایع پروپان LPG استفاده نمایند.

وسیله نقلیه آتش گرفته كه از هر یك از این نوع سوخت‌ها استفاده می‌کند، باید از طریق یك جریان اصلی خودكار خاموش گردد تا از جراحات و حتی احتمال مرگ افراد در اثر انفجار سیلندر گاز جلوگیری به عمل آید. اتومبیل‌هائی كه از CNG استفاده می‌کنند حاوی سیلندرهای مخزنی می‌باشند. این سیلندرها معمولاً در صندوق عقب قرارگرفته و دارای فشار بالا حدودا ۲۰۰ بار می‌باشند. هنگام وقوع حادثه می‌بایست سیلندرهای محتوی گاز را سرد كرده و مثل هر سیلندر گاز دیگری حفاظت گردند. این سیلندرها همانند سیلندرهای پخت غذا و گرمایشی می‌باشد. پروپان سنگین تر از هوا بوده و بنابراین بخارات آن در سطح پائین تری از هوا جمع می‌شوند.

 

۶ – کابل‌ها و شبکه الکتریکی

كابل‌ها می‌توانند موجب آتش سوزی خودرو شوند، این كابل‌ها معمولاً از باتری به مخزن جلوی اتومبیل از سطح زیرین امتداد می‌یابند و معمولاً طوری قرار می‌گیرند كه مستقیماً از زیر صندلی راننده می‌گذرند. باید کاملاً توجه داشته باشید در هنگام استفاده از قیچی‌ها و كاترهای فلزی هیدرولیك یا ابزار گشادكننده در این نوع خودروها، كابل‌های تغذیه موتور قطع نگردد.

۷ – تجهیزات حفاظت فردی

بدلیل وجود خطر آتش‌سوزی در صحنه‌های عملیات، به خصوص حوادث آتش سوزی خودرو، واژگونی، تصادفات و … (امدادگران باید جهت مقابله، ملبس به تجهیزات حفاظت فردی كامل باشند. یكی از مهم‌ترین تجهیزات، سیستم‌های تنفسی است كه بالاخص در محیط‌های بسته) تونل و … به دلیل تنفس هوای داغ و مرطوب كه موجب آسیب شدید، تورم ریه و سوختگی سیستم تنفسی می‌شود، همچنین وجود گازهای سمی، دود و … كه باعث كمبود اكسیژن محیط و آلودگی محیط زیست شده و نیز وجود ذرات معلق نامرئی، استفاده از آن توصیه می‌گردد.

به دلیل وجود انواع خطرات، افراد باید بدون توجه به اعلام آلودگی محیط با احتمال آلوده بودن، در تمامی محیط‌های آتش‌سوزی از تجهیزات تنفسی استفاده نمایند. پیشنهاد می‌شود امدادگران هنگام مقابله با آتش‌سوزی و حوادث خودروها در فضاهای بسته و باز از خاموش کننده‌های کوله پشتی مجهز به سیستم تنفسی استفاده نمایند. مجموعه تجهیزات حفاظت فردی كلاه ایمنی، اوركت و شلوار مقاوم در برابر حریق، دستكش ایمنی و چكمه فرد را در مقابل بسیاری از خطرات احتمالی از جمله شكستن شیشه خودرو، اشیای فلزی تیز، آتش‌سوزی و انفجار و … محافظت می‌نماید. استفاده از دستكش‌های لاستیكی و استریلیزه برای امدادگران در هنگام حمل مجروح دچار خونریزی جهت پیشگیری از انتقال بیماری‌های مضاعف به فرد آسیب دیده الزامی است.

 

۸ – دود

در اكثر آتش‌سوزی‌ها بدلیل كمبود اكسیژن و احتراق ناقص، فعل و انفعالات شیمیائی رخ می‌دهد و موجب تولید ذرات معلق مختلفی شده كه در فضا پراكنده می‌باشند. بسیاری از این گازها بی‌نهایت سمی هستند. درمجموع ذرات معلق منتشرشده در هوا كه ناشی از احتراق می‌باشد، دود نامیده می‌شود كه شامل سه جزء اصلی ذرات، بخارات و گازها است.

 

۹ – ذرات و دود

ذرات دود از مواد نسوخته، نیم سوخته و کاملاً سوخته تشكیل می‌شود. این ذرات توسط آتش در ستون حرارتی بلند می‌شوند كه معمولاً به طور كامل قابل رویت هستند. ذرات كاملاً سوخته و ملموس در وهله نخست همان خاكستر است.

ذرات نیم سوخته یا نسوخته می‌تواند شامل دیگر ذرات معلق یا گازها باشد. تراكم ذرات نسوخته یا نیم سوخته بستگی به میزان اكسیژن موجود در آتش‌سوزی دارد. بسیاری از ذرات دود به اندازه‌ای كوچك هستند كه قادرند از مكانیزم‌های محافظت طبیعی سیستم تنفسی عبور كرده و وارد ریه‌ها شوند. بعضی از این ذرات برای بدن سمی بوده و در صورت استنشاق منجر به جراحات جدی یا مرگ می‌شوند. این جراحات ممكن است موجب سوزش شدید چشم‌ها و یا اختلال در سیستم گوارش باشند.

 

۱۰ – بخارات دود

دود همچنین حاوی قطرات ریز مایع معلق است كه به آن‌ها بخار می‌گوئیم. این بخارات مشابه مه هستند كه از قطرات كوچك آب معلق در هوا تشكیل می‌شود.

وقتی که تركیبات نفتی می‌سوزند، قطرات كوچك هیدروكربن تولید می‌کنند كه جزئی از دود را تشكیل می‌دهد. استنشاق یا فرو بردن این تركیبات می‌تواند سیستم‌های تنفسی و گردش خون را مختل كند، بعضی از ذرات سمی موجود در دود در صورتیکه از طریق پوست جذب شوند، می‌توانند موجب مسمومیت گردند. آبی كه روی آتش ریخته می‌شود تولید بخارمی کند كه بخشی از دود می‌گردد. این قطرات آب می‌تواند بعضی از مواد سمی موجود در دود را جذب نماید.

 

۱۱ – گازهای سمی

آتش، گازهای متعددی را نیز بوجود می‌آورد. میزان اكسیژن موجود برای آتش و نوع سوختی كه می‌سوزد، تعیین‌کننده نوع گازهائی است كه تولید می‌شوند. آتشی كه سوخت آن چوب است، در مقایسه با آتشی كه سوخت كه آن محصولات نفتی می‌باشد، گازهای متفاوتی را ایجاد میكند. به یاد داشته باشید كه بسیاری از محصولات رایج، نظیر پلاستیک‌ها از تركیبات نفتی ساخته می‌شود.

چون نوع این گازها بستگی به تركیب مواد سوختنی با اكسیژن موجود دارد كه ممكن است با افزایش یا كاهش همراه باشد، از لحاظ تراكم و یا نوع گازها در آتش‌سوزی مداوم در حال تغییر هستند. بسیاری از گازهای ناشی از آتش‌سوزی‌های خانگی یا تجاری بسیار سمی اند. مونوکسید کربن، سیانید هیدروژن و فسژن سه گاز هستند كه غالباً در دود حاصل از این آتش‌سوزی وجود دارند، مونوكسید كربن در مقادیر كم نیز مرگبار است. مونوکسید کربن در صورت استنشاق سریعاً جایگزین اكسیژن در جریان خون می‌شود، زیرا ۲۰۰ برابر سریع تر از اكسیژن با هموگلوبین خون تركیب می‌گردد. غلظت كم مونوكسید كربن هم می‌تواند سریعاً آتش‌نشان را از پا در آورده و بكشد. مونوکسید کربن بی‌بو، بی‌رنگ و بی‌مزه است.

 

توجه: کارشناسان شرکت فنی و مهندسی #آبادگستر_تاسیسات_ایرانیان (مشاور، ناظر و مجری مورد تائید سازمان آتش نشانی) با شمار تماس ۹۸۲۱۹۵۱۱۹۹۷۰+ داخلی ۱۰۵ یا ۱۲۵ همواره آماده پاسخگوئی به سوالات شما همراهان عزیز بویژه در زمینه آتش سوزی خودرو هستند. همچنین شما می‌توانید با ارائه نظرات سازنده خود در بخش نظرات و یا از طریق ارسال به آدرس پست الکترونیکی info@atapars.com ما را در جهت ارتقاء سطح علمی مطالب یاری فرمائید. استفاده از این مطلب با ذکر نام شرکت فنی و مهندسی #آبادگستر_تاسیسات_ایرانیان و یا آدرس سایت www. atapars.com بلامانع است.

Loading
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Loading...
    نام نویسنده:
    سید علی موسوی زاویه
    تاریخ انتشار:
    ۲۹ اردیبهشت ۱۳۹۸
بازگشت