کنترل خطر در مقابل پیشگیری از حریق

واژه پیشگیری از حریق یعنی فعالیت ها تنها در صورتی موفق هستند که به طور کامل از حریق اجتناب کنند. همه چیز باید به پیشگیری کامل از آتش سوزی منجر شود. در ادامه این مقاله اطلاعات مفیدی در مورد کنترل خطر در مقابل پیشگیری از حریق بدست می آورید.

۱- پیشگیری از حریق با کنترل خطر

واژه ی کنترل خطر عبارت دقیق تر شرح آنچه در واقعیت رخ می دهد است؛ فعالیت هایی که کنترل خطر را شامل می شوند تلاش می کنند تا از آتش سوزی جلوگیری کنند. اما حتی به طور کامل نمی توان از حریق جلوگیری کرد، اگر جان انسان حفظ شده و آسیب به حداقل رسیده باشد باز هم کار زیادی انجام شده است.

۲- سلسله مراتب کنترل خطر و پیشگیری حریق

سلسله مراتب کنترل خطر شامل شش رویکرد می شود که عبارت انداز:

  • حذف
  • جایگزینی
  • جداسازی
  • کنترل های مهندسی
  • کنترل های مدیریتی
  • تجهیزات حفاظت فردی

نکته مهم آن است که این سلسله مراتب در کنترل خطر باید از بالا به پایین اعمال شوند. به صورت ایده آل، تمامی خطرات باید به طور کامل حذف شوند. اگر حذف امکان پذیر نباشد باید جایگزینی صورت گیرد.

۱-۲- حذف خطر

  • حذف خطر به رفع کامل خطر منجر می شود.
  • حذف کامل یک خطر اغلب امکان پذیر نیست.
  • هنگامی که خطر به طور کامل حذف شود اثر عظیمی بر عملیات خواهد داشت.
  • اگر فرآیندی به طور معمول نیازمند حلال قابل اشتعال باشد و راهی برای انجام همان کار بدون حلال ایجاد شود، خطرات ذاتی فرآیند به طور عمده کاهش یافته است.

۲-۲- جایگزینی

جایگزینی در کنترل خطر و پیشگیری از حریق زمانی انجام می شود که اجزای خطرناک سیستم با نوع کم خطر آن عوض شود. در عمل صنعت چاپ نمونه ی بسیار خوبی از جایگزینی است. سال ها قبل، حلال هایی ازجمله تولوئن، زایلن و متیل اتیل کتون در این صنعت متداول بودند. این حلال ها ریسک حریق را به دنبال داشتند و اثرات نامطلوبی بر سلامت کارگران می گذاشتند. صنعت چاپ در بسیاری از عملیاتش حلال های کم خطر نظیر ایزوپروپیل الکل را جایگزین حلال های فوق الذکر کرده است. باید توجه کرد که هرچند الکل نیز قابل اشتعال است اما ریسک خطر آن به اندازه حلال های پیشین نیست.

۳-۲- جداسازی

جداسازی در کنترل خطر مستلزم قرار دهی خطر در محلی دورتر یا محصور کردن آن از سایر بخش های عملیاتی است. صنعت تولید مواد منفجره به صورت عملیاتی از شروع صنعت با این مفهوم کار کرده است.

 قسمت های تولید از طریق فاصله و یا دیوارهای ضد انفجار از سایر قسمت ها جدا شده است.

به طوری که انفجار در یک بخش بعید است که بر کل کارخانه تأثیر بگذارد.

۴-۲- کنترل های مهندسی

  • کنترل های مهندسی، سیستم هایی هستند که نباید نیازمند مداخله ی انسان برای کارکرد مؤثر باشند.
  • این سیستم ها ممکن است هم در زمینه پیشگیری و هم در کنترل استفاده شوند.

۵-۲- نمونه ای از کنترل های مهندسی

نمونه ای از پیشگیری، شیر فنری روی وسایل توزیع کننده ی مایعات قابل اشتعال است. این فنر طوری طراحی شده که از باز کردن شیر توسط فرد و ترک محل در زمانی که مایعات قابل اشتعال در جریان است جلوگیری می کند. این کنترل ها سیستم هایی هستند که شرایط را در محدوده ی عملیات پایش کرده و می توانند درصورتی که جنبه ای از فرآیند، خارج از گستره ی قابل قبولش قرار گیرد، فرآیند را به صورت خودکار از کار بیندازند. سوئیچ های محدود کننده ی دما نمونه ای از این کنترل ها هستند.

کوره ی مورد استفاده برای فرآوری گرمایی قطعات فلزی مجهز به سوئیچ محدود کننده ی دما است جدا از ترموستات اگر دما از حد بالایی از پیش تعیین شده تجاوز
کند، این سوئیچ سیستم را از کار خواهد انداخت. سیستم های حفاظت در برابر حریق نیز کنترل های مهندسی محسوب می شوند. این سیستم به منظور کارکرد خودکار طراحی شده است و حریق را کنترل و اطفاء می کند.

۶-۲- تاثیر کنترل های مهندسی در کنترل خطر

  • کنترل های مهندسی تنها به اندازه انسان هایی که آن ها را می سازند و نگهداری می کنند مؤثر هستند.
  • کنترل هایی که به طور مناسبی طراحی نشده اند طبعاً در زمان نیاز، به درستی عمل نخواهند کرد.
  • تمامی کنترل های مهندسی در سلسه مراتب کنترل خطر به سطوحی از نگهداری و گهگاه تعمیر نیاز دارند.
  • اگر سیستم به درستی نگهداری نشود، ممکن است در زمان مورد نیاز، عملکرد مورد انتظار را نداشته باشد.

کنترل های مهندسی نیز ممکن است عمداً دچار شکست شوند. به طور مثال شیر فنری فوق الذکر ممکن است توسط اپراتور با حائلی باز نگه داشته شود تا به وی اجازه دهد کار دیگری را در حین اینکه مخزن پر می شود انجام دهد.

۷-۲- کنترل های مدیریتی

کنترل های مدیریتی شامل خط مشی ها، رویه ها، قواعد و آموزش می شود. کنترل های مدیریتی کم اثر تر از اجزای قبلی سلسله مراتب کنترلی هستند زیرا به لحاظ اجرا و استفاده مؤثر، عمدتاً به عامل انسانی متکی هستند؛ اما این کنترل ها هنوز بخشی از رویکرد مؤثر در کنترل خطر محسوب می شوند.

مواقع زیادی پیش می آید که در آن ها کنترل های مدیریتی پشتیبانی شوند. به عنوان مثال اتصال به زمین مخازن حاوی مایعات قابل اشتعال طی عملیات انتقال، یک کنترل مهندسی است. کنترل های مدیریتی از جمله رویه هایی برای استفاده و آموزش مناسب باید اعمال شود تااین سیستم به درستی عمل کند.

۸-۲- تجهیزات حفاظت فردی

تجهیزات حفاظت فردی PPE آخرین خط دفاعی در برابر خطراتی است که افراد را تهدید می کند.

به عنوان مثال لباس مقاوم در برابر حریق یک الزام متداول در پالایشگاه های نفت است. اکثر تلاش ها به منظور حصول اطمینان از عدم بروز حریق معطوف است؛ اما ماهیت مواد و فرآیندها ایجاد حریق را محتمل می سازد. در این بین به جای عطف توجه به پیشگیری، می توان گفت که لباس مقاوم در برابر حریق اقدام بیشتر و بهتری درحفاظت افراد مشغول در این نواحی ایفا می کند.

 

۳- اصول کلی کنترل خطر در مقابل پیشگیری حریق

کنترل خطر عبارت است از فرآیند استفاده از منابع برای حذف یا کاهش فرصت های شروع حریق و به حداقل رساندن اثرات آن به هنگام وقوع. همان طور که می دانید، مثلث آتش مفهومی است که بیان می کند برای ایجاد حریق باید گرما، مواد سوختنی و اکسیژن کافی وجود داشته باشد. به عنوان مثال در یک کارگاه جوشکاری باید گرما وجود داشته باشد. گرمای مورد استفاده برای جوش و برش فلزات را نمی توان حذف کرد.

در این موارد تلاش های مربوط به کنترل خطر عمدتاً بر کنترل مواد قابل احتراق معطوف است. عکس این وضعیت در ادارات صادق است. در ادارات مواد قابل احتراق وجود دارد. در این موارد تأکید بر کنترل منابع جرقه است. هم منابع جرقه و هم مواد قابل احتراق مورد توجه هستند؛ اما تأکید اصلی معمولاً تنها بر یکی از این دو مورد است.

۴- جداسازی عملیات و خطرات جهت کنترل خطر در مقابل پیشگیری حریق

جدا سازی عملیات و خطرات یک مفهوم اصلی در کنترل خسارت است. جداسازی دو کار را انجام می دهد:

  1. احتمال گسترش حریق از نواحی خطرناک تر به سایر نواحی را کاهش می دهد.
  2. احتمال اینکه منبع جرقه در یک محل کم خطر باعث ایجاد حریق با خطر بالا شود را کاهش می دهد.

کاهش خطرات مربوط به اتاق اسپری رنگ با روش جداسازی:

  • خطرات مربوط به اتاق اسپری رنگ را می توان با جداسازی آن از سایر عملیات ها کاهش داد.
  • این جداسازی ممکن است از طریق دیواره های آتش، فاصله یا روش های دیگر صورت پذیرد.
  • جداسازی می تواند برای تقسیم محل های بزرگ استفاده شود حتی اگر فرآیند با خطر بالایی وجود نداشته باشد.

یک مثال بسیار خوب از نقص در جداسازی مناسب، جای گیری کارگاه جوشکاری مجاور اتاق نگهداری مایعات قابل اشتعال است.

توجهکارشناسان شرکت فنی و مهندسی #آبادگستر_تاسیسات_ایرانیان (مشاور، ناظر و مجری مورد تائید سازمان آتش نشانی) با شمار تماس ۹۸۲۱۹۵۱۱۹۹۷۰+ داخلی ۱۰۵ یا ۱۲۵ همواره آماده پاسخگوئی به سوالات شما همراهان عزیز هستند. همچنین شما می‌توانید با ارائه نظرات سازنده خود در بخش نظرات و یا از طریق ارسال به آدرس پست الکترونیکی info@atapars.com ما را در جهت ارتقاء سطح علمی مطالب یاری فرمائید. استفاده از این مطلب با ذکر نام شرکت فنی و مهندسی #آبادگستر_تاسیسات_ایرانیان و یا آدرس سایت www. atapars.cm بلامانع است.

Loading
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Loading...
    نام نویسنده:
    سید علی موسوی زاویه
    تاریخ انتشار:
    21 آبان 1398
بازگشت